به گزارش خبرگزاری سلامت، برای بسیاری از متخصصان سلامت روان، ساختار دادن به زندگی روزمره یکی از پایههای مهم حفظ سلامت روان در شرایط دشوار محسوب میشود. داشتن برنامههای قابل پیشبینی برای خواب، کار، استراحت و تعاملات اجتماعی میتواند به مغز احساس ثبات و کنترل بدهد و از شدت اضطراب و سردرگمی کم کند. در دورههایی که بحرانهای اجتماعی یا فشارهای اقتصادی افزایش مییابد، همین نظمهای کوچک روزمره میتواند به افراد کمک کند که تعادل روانی خود را بهتر حفظ کنند.
در روانشناسی، داشتن روال مشخص (Routine) و هدفمندی به معنای ایجاد ساختاری قابل پیشبینی برای زندگی روزمره و حرکت آگاهانه به سمت اهداف مشخص است. این ساختار میتواند شامل برنامه خواب، زمانبندی کار و استراحت یا حتی تعیین هدفهای کوچک روزانه باشد. چنین ساختاری به مغز کمک میکند احساس کنترل و جهتمندی را حفظ کند؛ دو عاملی که با امید روانشناختی ارتباط نزدیکی دارند.
«نازنین آهنگری» دکترای روان شناسی بالینی و استاد دانشگاه در گفتوگویی در این زمینه گفت: نظریه «امید» که توسط روانشناس آمریکایی چارلز اسنایدر (Charles R. Snyder) توسعه داده شد، امید را ترکیبی از دو عنصر میداند: توانایی دیدن مسیرهایی برای رسیدن به اهداف و باور به توانایی حرکت در آن مسیرها. در این چارچوب، هدفگذاری و برنامهریزی نقشهای اساسی در شکلگیری احساس امید دارند.
یافتههای علمی چه میگویند؟
آهنگری درباره پژوهشها و یافتههای علمی در این رابطه توضیح داد: پژوهشهای متعددی ارتباط میان هدفمندی، برنامهریزی و تابآوری روانی را بررسی کردهاند. مطالعهای که در سال ۲۰۰۲ در Journal of Personality and Social Psychology منتشر شد نشان داد افرادی که سطح امید بالاتری دارند، در مواجهه با موانع زندگی راهحلهای بیشتری تولید میکنند و انعطافپذیری روانی بیشتری از خود نشان میدهند.
وی ادامه داد: همچنین تحقیقات منتشرشده در Journal of Positive Psychology نشان داده که داشتن اهداف معنادار با سطوح بالاتر رضایت از زندگی، انگیزه و سلامت روان مرتبط است. در این مطالعات، افراد هدفمند نهتنها احساس امید بیشتری گزارش میکردند بلکه در مواجهه با استرس نیز عملکرد سازگارانهتری داشتند.
دکترای روان شناسی بالینی بیان کرد: در دوران همهگیری کووید ۱۹ نیز پژوهشگران به نقش روتینهای روزانه توجه ویژهای کردند. بررسیهایی که در سال ۲۰۲۱ در مجلاتی مانند Frontiers in Psychology منتشر شد نشان داد افرادی که حتی در شرایط قرنطینه برنامههای منظم روزانه برای خواب، کار یا فعالیت بدنی داشتند، سطوح پایینتری از اضطراب و افسردگی را تجربه میکردند.
ساختار روزانه، لنگر روانی ایجاد میکند
متخصصان سلامت روان معتقدند ساختار روزانه میتواند نوعی «لنگر روانی» ایجاد کند. انجمن روانشناسی آمریکا (APA) در توصیههای خود برای مدیریت استرس تأکید میکند که داشتن برنامه منظم برای خواب، فعالیت بدنی و ارتباطات اجتماعی میتواند احساس ثبات و کنترل را افزایش دهد.
برخی روانشناسان بر اهمیت اهداف کوچک و قابل دستیابی تأکید میکنند. به گفته پژوهشگران حوزه روانشناسی مثبتگرا، موفقیت در دستیابی به هدفهای کوچک میتواند چرخهای از انگیزه و امید ایجاد کند که به تدریج تابآوری فرد را تقویت میکند.
پیامدهای عملی برای زندگی روزمره
آهنگری گفت: در عمل، ایجاد روتینهای ساده میتواند تأثیر قابل توجهی بر سلامت روان داشته باشد. تنظیم ساعت خواب و بیداری، برنامهریزی برای فعالیت بدنی، یا تعیین چند هدف مشخص برای روز، نمونههایی از اقدامهایی هستند که به ایجاد احساس پیشرفت و جهتمندی کمک میکنند.
وی افزود: چنین ساختاری به افراد کمک میکند حتی در شرایط دشوار نیز حس پیشرفت و کنترل نسبی بر زندگی خود داشته باشند. همین احساس کنترل یکی از عوامل کلیدی در افزایش تابآوری روانی محسوب میشود.
امید فقط یک حس گذرا نیست
شواهد علمی نشان میدهند که امید فقط یک احساس گذرا نیست، بلکه تا حد زیادی به شیوه سازماندهی زندگی وابسته است. داشتن اهداف روشن و روتینهای منظم میتواند احساس کنترل، انگیزه و انعطافپذیری روانی را افزایش دهد. در دنیایی که اغلب با عدم قطعیت همراه است، حتی برنامههای کوچک روزانه میتوانند نقش مهمی در حفظ امید و تقویت تابآوری ایفا کنند.
منبع
